'मिशन दृष्टी' उपग्रह प्रक्षेपण

मे २०२६ | अंतराळ आणि विज्ञान घडामोडी

• उपग्रहाचे नाव 'मिशन दृष्टी' (Mission Drishti)
• विकसित करणारी संस्था / कंपनी 'गॅलेक्सआय' (GalaxEye) – ही बंगळुरूस्थित आघाडीची अंतराळ-तंत्रज्ञान नवउद्यम (Space-tech Startup) कंपनी आहे.
  (संस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी: सुयश सिंह).
• प्रक्षेपक रॉकेट फालकन-९ (Falcon-9) – हे अमेरिकेतील खासगी कंपनी 'स्पेसएक्स' चे (SpaceX) रॉकेट आहे.
• प्रक्षेपण स्थळ वँडेनबर्ग (Vandenberg), कॅलिफोर्निया जवळ, अमेरिका.
• प्रक्षेपण तारीख ३ मे २०२६
• प्रकल्पाचा कालावधी ५ वर्षांहून अधिक काळ चाललेल्या अथक संशोधन आणि विकासाचे हे फलित आहे.

२. उपग्रहाची महत्त्वाची तांत्रिक वैशिष्ट्ये

• वजन १९० किलोग्राम.
• खासगी क्षेत्रातील विक्रम हा भारताचा सर्वात मोठा खासगीरीत्या विकसित केलेला पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह (Earth Observation Satellite) आहे.
• जगातील पहिली प्रणाली (जागतिक विक्रम) हा जगातील पहिला 'ऑप्टो-एसएआर' (Opto-SAR / ऑप्टो-सिंथेटिक अपर्चर रडार) मल्टी-सेन्सर पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह आहे.
• दुहेरी तंत्रज्ञान (Opto-SAR) यामध्ये दोन अत्याधुनिक सेन्सर्स एकाच प्लॅटफॉर्मवर एकत्र करण्यात आले आहेत:
  • इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल (EO) सेन्सर: हा सूर्यप्रकाश आणि निरभ्र आकाशात उच्च-रिझोल्यूशन (High-Resolution) दृश्य चित्रे टिपतो.
  • सिंथेटिक अपर्चर रडार (SAR) सेन्सर: हा रडार पल्सेसचा वापर करतो, ज्यामुळे अत्यंत ढगाळ हवामान, पाऊस, दिवस-रात्र किंवा पूर्ण अंधारातही पृथ्वीची स्पष्ट छायाचित्रे मिळवणे शक्य होते.

३. उपग्रहाचे विविध क्षेत्रांतील उपयोग

या बहुउद्देशीय उपग्रहाचा वापर खालील क्षेत्रांमधील नियोजनासाठी केला जाईल:

• संरक्षण (Defense) सीमा सुरक्षा आणि देखरेख.
• कृषी (Agriculture) पिकांची स्थिती आणि जमिनीचे मूल्यांकन.
• आपत्ती व्यवस्थापन (Disaster Management) पूर, चक्रीवादळ इत्यादी काळात त्वरित मदत आणि देखरेखीसाठी.
• सागरी देखरेख (Maritime Monitoring) सागरी सीमा आणि जहाज वाहतुकीवर लक्ष ठेवण्यासाठी.
• पायाभूत सुविधा नियोजन (Infrastructure Planning) नागरी विकास व रस्ते-रेल्वे विकास कामांच्या नियोजनासाठी.